Haberler

Hüseyin KÖKSAL (Baş Editör), Gülşen SALGAR TURAL, Hasan SUNGUR, Abdülcelil GÖK, Celal GENÇ, Ayşe BİLGİÇ (2012).Yenilikçi Tarih Öğretimi Etkinlik Örnekleri, Ankara:Harf Eğitim Yayıncılığı

Değerli Öğretmenler;

           YENİLİKÇİ TARİH ÖĞRETİMİ ETKİNLİK ÖRNEKLERİ kitabı, Türkiye ve yurtdışından uzmanların, akademisyen ve deneyimli öğretmenlerin katılımıyla üç yıla yakın bir süre boyunca sürdürülen ortak çalışmanın bir ürünü. Çalışmanın katılımcılarının, tarihe ve tarih öğretimine bakışlarının pek çok ortak yanı var. Onlar, sınıflarını birer keşif sahası, birer tarih laboratuvarı haline getirmekten duydukları mutlulukla, tarih derslerinde başarılabileceklerin listesini oldukça uzun tutuyorlar. Demokratik yaşamdan barışçılığa, eleştirel düşünmeden, insan, vatan ve millet sevgisine, yaratıcı düşünmeden empatiye, doğal ve tarihi varlıkların korunmasından karşılıklı saygı ve kabule, tarafsız dil kullanımından kültürler arası diyalog ve çok kültürlüğe kadar insanın yeryüzündeki varoluşunu anlamlı kılabilecek her nitelikli amaç, onların tarih derslerine yönelik beklentiler listesinde var.

Onlar, bizi dinlemekle, sorduklarımıza cevap vermekle hatta “düzgün oturmakla” mükellef öğrencilerin bizlere göründüklerinden daha fazla olduklarının; kendi özel dünyalarında karşılaştıkları sorunları çözdüklerinin, kendi değerler sistemlerini oluşturmaya çalıştıklarının, geliştiklerinin farkındalar. İnsanın, kendi anlam dünyasını yaratmadan yapamayacağını ve öğrencilerimizin bizler görmesek de kendi özel dünyalarının var olduğunu ve bu dünyayı tıpkı bizim yaptığımız gibi insanlığın soylu değerlerinden bir ya da birkaçını öne çıkararak tezyin ettiklerini biliyorlar. Onlar zamandan, dünyanın hallerinden şikayetçi değiller. Tam tersine, önlerine çıkan meydan okuyucu ister yeni ve şaşırtıcı bir bilinmez olsun ister ısrarla sürdürülen kanıksanmış hatalar olsun, onlar için meslek algılarını bir kez daha ölçüp biçmelerini gerektiren birer ilham kaynağı. Onlar öğrencilerinin, dünya yüzünde henüz dolaşmaya başlamış, bizlerden daha “yeni” insanlar olarak benzer meydan okuyucularla, benzer hatalarla karşı karşıya olduklarını biliyorlar. Yıllardır inanç ve hevesle yaptıklarının, belki de, bu yeni insanların varolma potansiyellerine katkı sağlamadığını, onları, izlerin de çoğu zaman içinde bulunduğumuz çaresizlikleri, kendi kendini kandırmaları, tek yanlılıkları, bocalamaları kabule hazırlamaktan başka bir şey olmadığını cesaretle dile getiriyorlar. Onlar, seksen dakika boyunca ağızlarından çıkan her kelimenin genç insanlar tarafından hasretle dinlendiğini ve sorgusuz sualsiz birer ahlâki kabule dönüştüğünü düşünmüyorlar. Onlar kendilerini, yüzlerce yıllık dönemleri, onbinlerce insanın yaşadığı çok boyutlu dönüşümleri, karmaşık neden-sonuç ilişkilerini, siyasi, ekonomik ya da etik açmazları bir derste “anlatacak” kadar yeterli görmüyorlar. “Olmadığını” kabul ediyorlar. Öğrencilerini gerçekte anlamadıkları şeyleri tekrara zorlamanın, hoşa gitmeyen soruları sormalarını men etmenin, onları hayat karşısında daha güçsüz kılacağını derin bir endişeyle görüyor; bir şeyler yapmaya çalışıyorlar ve Türkiye’de kendilerine benzeyen pek çok öğretmenin bulunduğunu biliyorlar.

 

           Bu kitap, işte bu uyanışların ve çabanın ürünü. Tarih gibi, kimliklerin, tarafgirliklerin, inançların, ideolojilerin, suçlamaların, inkârların, varoluş reflekslerinin orta yerde düğümlenmesinden oluşan bir alanda, metodolojik yeterliliğin yukarıda anılan düğümü oluşturan her ögenin içerdiği ve zorunlu olarak doğuracağı pek çok problemi çözeceğini iddia ediyor. Tarihin, bir yaşam deneyimi olarak, içerdiği bütün imkânlarla sınıfa taşınmasını ve öğrencilerin onu kendi hayatları için bir deneyim kaynağı olarak kullanabilmelerini amaçlıyor. Kitabı hazırlayan yerli, yabancı uzmanlar ve uzman öğretmenler, bu amaçla pek çok farklı etkinlik oluşturdular. Bu etkinlikler aslında öğrencilerin bizatihi yaşayacakları epistemolojik deneyimler. “Ağır” bir tarih dersinin sonunda biraz da eğlenmek ya da eskilerin deyişiyle “öğrendiklerini pekiştirmek” amacıyla yapılan uygulamalar değil. Her etkinlik ele aldığı konunun ve amaçladığı becerinin içeriğine uygun yazılı, sayısal ya da görsel kanıtlar ve bunları işlevsel kılacak özl uygulamalar içeriyor. Bu kanıtlar kâh birbirleriyle çelişiyor kâh birbirlerini bütünlüyor. Kâh özellikle boşluk bırakıyor kâh bir boşluğu tamamlıyor. Öğrencileri, kimi zaman tek başlarına kimi zaman gruplar halinde bu kanıtları incelemeye hatta yaşamaya zorluyor. Bu yönüyle her biri bir öğrenme ve yaşama deneyimi sunuyor.Bu etkinlikler aynı zamanda Türkiye Avrupa Birliği ilişkileri arasındaki diyaloga katkı yapması açısından da önemsenmelidir. Tarihsel bilgi bütünsel ve çok boyutludur. Bu nedenle Türk tarihi dünya ve Avrupa tarihi ile ilişkilendirilmeye çalışmıştır. Dünya ve Avrupa tarihi ile Türk tarihi arasındaki karşılıklı etkileşim kullanılan kaynakların farklı perspektiflerden seçilmesiyle vurgulanmıştır. Kitap kabaca dört bölüme ayrıldı. Kabaca çünkü, ne bilgi ne de beceriler birbirlerinden keskin sınırlarla ayrılamıyorlar. Genişliğinden ve kapsayıcılığından ötürü Eleştirel Düşünme bölümünde, diğerlerine oranla daha fazla etkinlik bulunuyor. Çoklu Anlatı, Tartışmalı Konular ve Yaratıcı Düşünme bölümler, bu kavramların genel bir çerçevesini çizecek kadar işlendi. Bununla birlikte etkinlikler, içinde yer aldıkları bölümlerin özelliklerini ağırlıklı olarak taşıyorlar. Yine de bölümler arasında çok belirgin içerik ve işleniş farkları bulunmuyor. Bütün etkinliklerde özellikle tarafsız dil kullanımına, farklı bakış açılarından kanıt ya da görüşler bulunmasına dikkat edilmesi bölümler arasındaki ayrımların esnek olması sonucunu doğurdu. Çoklu Anlatı bölümünde, büyük tarih anlatılarının doğurduğu anlam boşlukları, küçük insan hikâyeleriyle doldurulmaya çalışıldı. Bu hikâyelerin seçiminde siyasi anlatıların görmezden geldiği insani sonuçlar ve yine o anlatının içinde yer bulamayan çocuklar, göçmenler gibi kimi gruplar gözetildi. Bu bölümde toplam yedi etkinlik bulunuyor.

           Tartışmalı Konular bölümünde, meslekten tarihçilerin “tartışmalı” bulduğu konulardan özellikle kaçınıldı. Buna karşılık, konulan örnekler kendi içlerinde tartışmalı olma özelliği taşıyorlar. Bu örneklerle tartışmalı konuların öğretimine ilişkin örnek uygulamalar verildi. Tartışmalı konunun taraflarının kanıt ve argümanları karşılıklı olarak sunuldu ve öğrencilerden teker teker yada gruplar halinde bunlar üzerinde çalışmaları istendi. Bu bölümde toplam beş adet etkinlik bulunuyor. Eleştirel Düşünme bölümünün en geniş bölüm olmasının nedeni, öğretilebilir bir beceri olarak eleştirel düşünmenin aslında bütün diğer bölümleri de bir ölçüde kapsıyor oluşu. Bu bölümde öğrencilerin ilke ve genellemeler türetebilecekleri, kararları sorgulayacakları, sınıflamalar ve ayrıştırmalar yapabilecekleri, ilgili bilgiyi ve kanıtı ilgisizden ayırabilecekleri, olgu ve görüşleri ayrıştırabilecekleri, farklı bakış açılarını sorgulayabilecekleri etkinlikler yer alıyor. Çalışmanın omurgasını bu bölümün oluşturduğu söylenebilir. Bu bölümde toplam onbeş etkinlik bulunuyor.

           Yaratıcı Düşünme, kitabın son bölümünü oluşturuyor. Tarih Dersleri yaratıcı düşünme uygulamaları için bulunmaz fırsatlar sunuyor. Çünkü öğrenciler bu derslerde pek çok kanıt, olgu, görüşlerle karşılaşmakta ve bunlar arasında sıra dışı bağlantılar kurma fırsatı bulmaktalar. Bu bölümde bulunan toplam yedi etkinlik bulunuyor. Kitabı oluşturan etkinlikler Türkiye’nin pek çok ilinde uygulandı. Bu uygulamalar uzman öğretmenler tarafından gerçekleştirildi ve öneriler doğrultusunda yeniden editörler grubu tarafından revize edildi. Bununla birlikte sizler, mesleki deneyimleriniz doğrultusunda uygulamalarınız sırasında etkinlikleri daha da geliştirebilirsiniz. Etkinliklerin, çalışma yapraklarından oluşan modüller halinde tasarlanmış olması, sizlere onları sınıf mevcudunuza ya da ders saatinize uygun olarak dilediğiniz gibi kullanmanıza fırsat sunuyor. Çalışma yapraklarından bazılarını; özellikle görsellerin bulunduğu yaprakları ya da bazı etkinliklerde kullanılan oyun kartlarını ve oyun kartonunu şeffaf plastikle kaplayarak uzun süreli kullanabilirsiniz.

           Kitabın tarih dersi programlarıyla esnek bir ilişkisi bulunmaktadır. Öğretim programının çizdiği genel çerçeve, amaçlar ve içerik bakımından kabul edilmiş olmakla birlikte, bazı etkinlikler kazanımlarla dolaylı bir şekilde ilişkilidir. Bunun nedeni amaçlanan yenilikçi tarih eğitimine ulaşmada daha geniş bir hareket alanına sahip olma isteğidir. Etkinliklerde dersin genel amacından başka hedeflenen öğrenme çıktıları adı altında bir bölüm de oluşturulmuştur. Bu bölüm, derste ulaşılabilecek üç aşamaya, başka bir ifadeyle üç farklı yetenek seviyesindeki öğrencilere yöneliktir. Dersin farklılaştırılması olarak nitelendirilen bu durum, öğrencileri standart uygulamalar yoluyla standart amaçlara ulaştırmanın imkânsızlığı fikrinden kaynaklanmaktadır. Bu sayede hem daha yetenekli öğrencilerinizin potansiyellerini sınırlandırmayacak hem de daha az yetenekli öğrencilerinizi “öğrenilmiş çaresizliklere” mahkûm etmeyeceksiniz. Öğrencilerinizi başarabilecekleri hedeflere odaklayıp onlara başarmanın ve tarihi sevdirmenin hazzını yaşatabileceksiniz.

           Editörler grubu olarak; bu kitabın öğretmenlerin mesleki doyumlarını arttırmasını umuyoruz. Yine, bu kitabın çocuklarımızın gelecekte kendilerini daha mutlu ve güvenli hissetmelerine katkı sağlayacağını umuyor ve diliyoruz.  

Saygılarımızla  

Editörler

YENİLİKÇİ TARİH ÖĞRETİMİ ETKİNLİK ÖRNEKLERİ kitabını indirmek için tıklayınız...

*YENİLİKÇİ TARİH ÖĞRETİMİ ETKİNLİK ÖRNEKLERİ kitabındaki etkinliklerde kullanılan video, ppt sunum, fotoğraf vb. dosyaları indirmek için aşağıdaki linkleri tıklayınız. (Aşağıdaki dosyalar kitap ekinde verilen DVD içeriğidir)